‘In Italië zitten zowel bij bedrijven als bij de overheid veel te veel mensen op posities waar ze eigenlijk helemaal niet geschikt voor zijn. En dat is een belangrijke reden waarom Italie nu al ruim een decennium in de steeds meer internationaliserende wereld markt achterblijft. Het ontbreken van meritocratie is het grootste probleem van Italië.’

Hier spreekt voormalig Mc Kinsey directeur Roger Abravanel. Hij presenteerde onlangs een boek dat als doel heeft de meritocratie weer centraal te stellen en daarmee de Italiaanse samenleving weer op gang te krijgen. De economische groei blijft in Italië achter omdat verkeerde mensen vaak op cruciale posten de boel blokkeren.  

Volgens Abravanel ontbreekt het in Italië aan de capaciteit om talent te herkennen en erkennen. Dat probleem bestaat volgens hem zowel in de publieke als in de private sector. ‘Een van de grootste problemen is dat in Italië de cultuur van concurrentie ontbreekt.’

uw capaciteiten kennen we al

Ogenschijnlijk is heel ondernemend Italië het erover eens dat er nog steeds teveel een systeem bestaat waarbij te veel baantjes worden toegespeeld aan mensen die het niet verdiend hebben en meestal ook niet geschikt zijn voor de positie. Bedrijfsopvolging binnen de familie en het toespelen van baantjes aan vrienden van of de kinderen daarvan, zorgt nogal eens voor problemen.  ‘Ik denk dat mede daarom het MKB in Italië klein blijft’, aldus Abravanel. Er schieten in vergelijking tot het buitenland maar weinig bedrijven omhoog omdat het bedrijf in dienst staat van de familie. Of de oudste zoon of dochter nu geschikt is om directeur te worden of niet. ‘In het zuiden van Italië zitten we qua meritocratie op het niveau van Thailand en Uruguay.’

Lapo Elkan, l'enfant terribile van de familie Agnelli

Daarnaast is de grote ongelijkheid tussen sociale klassen fnuikend voor ons land. Het onderwijssysteem zit zo in elkaar dat het mensen uit betere milieus blijft bevoordelen. Iemand die arm is geboren blijft ook arm. Italië is het meest ongelijke landen van de westerse wereld.’

Bestuurders van grote internationale Italiaanse bedrijven zoals Unicredit en Luxottica bevestigen de noodzaak van meer concurrentie om succesvol te worden. ‘Concurrentie is fundamenteel’, aldus bestuursvoorzitter Andrea Guerra van Luxottica, de grootste brillenmaker ter wereld. ‘In Italië zijn nog teveel ondernemers bang voor risico’s en ontbreekt de honger naar ontdekken en groei. De familiebedrijven die wel groeien zijn in staat geweest zich open te stellen voor de internationale concurrentie. Bij ons bedrijf willen we mensen die wereldwijd denken. Echte wereldburgers.’ Guerra gruwt bij het idee dat kinderen automatisch een toppositie in het bedrijf van vader krijgen. Gelukkig heb ik altijd bij bedrijven gewerkt die wel heel open waren.’

Het falen van de overheid bij het stimuleren van de economie en innovatie in het bedrijfsleven geeft aan dat vooral het openbare bestuur in Italië de gebeten hond is. ‘De staat is voor de meeste mensen onbetrouwbaar’, aldus Abravanel. ‘En daarmee is nog steeds de familie het enige instituut om op terug te vallen.’ Een pijnlijk optreden van de Italiaanse politiek onlangs versterkte de scepsis. Bij een belangrijke stemmingsronde lieten zeker 100 parlementariërs van de regeringscoalitie verstek gaan. De later in de kranten gepubliceerde redenen voor de afwezigheid deden meer denken aan een basisschool dan aan het nationaal parlement. ‘Ik had even een pauze. Ik zat op het toilet. Ik was op stap voor Berlusconi.’ Een boodschap doen voor de meester zeg maar.   

Hoopgevend voor de auteur van het boek over meritocratie kan het beleid van de huidige minister van openbaar bestuur, voormalige Europarlementariër Renato Brunetta zijn. Hij wil radicaal schoon schip maken onder ambtenaren en de slecht presterende personen ontslaan. Abravanel adviseert bestuurders zoals Brunetta vooral te kijken naar wat het uiteindelijk oplevert en niet naar de manier waarop. ‘Analyseer de resultaten, niet de procedure. Dat betekent bij de in Italiaanse overheid een heel andere manier van denken.’